Dlaczego warto czytać Biblię po hebrajsku?

Biblia jest bez wątpienia najczęściej przekładaną księgą w dziejach człowieka. Niezliczone rzesze tłumaczy na przestrzeni historii podjęły trud oddania starożytnych słów Starego i Nowego Testamentu w przeróżnych językach. Dzięki ich pracy miliony na całym świecie mogą poznawać Pismo Święte.

A jednak nawet najbardziej chwalony przekład pozostaje propozycją translatorską. Jest produktem wtórnym. W istotnym stopniu jest interpretacją.

W procesie tłumaczenia zawsze istnieje ryzyko, że utracimy pewną warstwę oryginalnej treści. W tych kontekstach często przywołuje się włoski okrzyk Traduttore traditore! – „Tłumacz (to) zdrajca!”. Słowa te – choć zdecydowanie przesadne – próbują oddać rzeczywistość, w jakiej musimy się poruszać, właśnie gdy nie znamy języka.

Naszym zdaniem o wiele trafniej ujął ten problem starożytny tłumacz hebrajskiej Mądrości Syracydesa. W greckiej przedmowie do księgi czytamy:

Słowa nie mają tej samej siły wyrazu przełożone na inny język! Trudno tu o celniejsze sformułowanie.

Czytanie Biblii w przekładzie przypomina bowiem oglądanie czarno-białych, nieco rozmytych, czasem podniszczonych zdjęć w starym albumie. Widzimy ogólny obraz – ale szczegóły nam umykają.

W kontraście do tego, lektura Pisma w oryginale jest jak przyglądanie się kolorowym, ostrym ujęciom tych samych sytuacji – z możliwością dowolnego przybliżania i obracania. Dzięki temu jesteśmy w stanie rozstrzygać między najistotniejszymi dla nas detalami.

W Starym Testamencie określenie עִבְרִי, iwri, „Hebrajczyk, hebrajski” pojawia się po raz pierwszy w Księdze Rodzaju 14,13 w stosunku do Abrama:

W późniejszych rozdziałach „Hebrajczykiem” nazywany jest sprzedany do Egiptu Józef. W Księdze Wyjścia – lud Izraela przebywający w niewoli egipskiej.

W Księdze Rodzaju 40,15 „ziemią Hebrajczyków” określony jest Kanaan, a Bóg Abrahama, Izaaka i Jakuba kilkukrotnie przedstawiony jest jako „Bóg Hebrajczyków”.

Co jednak ciekawe, ani razu w Starym Testamencie nie jest określany w ten sposób sam język Hebrajczyków. W to miejsce pojawiają się kilkukrotnie inne określenia:

Skąd w takim razie wziął się termin „język hebrajski”?

Po raz pierwszy spotykamy się z nim w II wieku p.n.e. w literaturze Drugiej Świątyni:

• w odnalezionej wśród Zwojów znad Morza Martwego hebrajskiej Księdze Jubileuszów,
• a także w przytaczanej już wyżej przedmowie do Księgi Mądrości Syracha.

Począwszy od tamtych czasów, przez epokę rabiniczną, aż po dziś dzień „język hebrajski” stał się standardowym określeniem na język, w jakim powstały księgi Starego Testamentu i w jakim mówili starożytni Izraelici i Judejczycy.